„Koloniści józefińscy w Zagorzynie koło Łącka” z Nagrodą „Sądecczyzna” im. Szczęsnego Morawskiego

To właśnie ta pozycja została 1 lipca 2016 r. w Miasteczku Galicyjskim w Nowym Sączu wyróżniona Honorową Nagrodą „Sądecczyzna” im. Szczęsnego Morawskiego w IX dorocznej edycji Nagrody.

Kapituła konkursowa na końcowym posiedzeniu w gościnnych progach Sądeckiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Szujskiego w dniu 4 maja 2016 roku podjęła decyzję o przyznaniu Nagród w IX edycji konkursu na najlepsze prace dotyczące Sądecczyzny, wydane w roku 2015. Kapituła obradowała w składzie: Leszek Zakrzewski, prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego – oddział Nowy Sącz, Bożena Mściwujewska-Kruk, redaktor naczelna „Almanachu Muszyny”, profesor dr hab. Julian Dybiec, członek zespołu redakcyjnego „Almanachu Łąckiego” oraz Robert Ślusarek, dyrektor Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu.

Zgodnie z regulaminem członkowie Kapituły nie uczestniczyli w głosowaniu na książkami, w których znalazły się teksty ich autorstwa lub których wydawcami były kierowane przez nich instytucje.

Kapituła postanowiła przyznać Nagrodę Januszowi Hetmańczykowi za książkę Koloniści józefińscy w Zagorzynie koło Łącka. Wydawca: Stowarzyszenie „Brynica” w Dobieszowicach.

O książce pisaliśmy: https://sacz.in/wydarzenia;trzy-pokolenia-na-trzystu-stronach,28697.html

- O przyznaniu nagrody książce Janusza Hetmańczyka zadecydowały trzy względy. Pierwszy – najważniejszy – jest rzeczowy. Jest to pierwsza monografia regionalna o kolonistach napisana na podstawie skrupulatnie wykorzystanych materiałów archiwalnych polskich, austriackich, lwowskich i niemieckich. Jest to książka z pogranicza historii i genealogii. Ukazuje nie tylko przeszłość osadników, ale i współczesność, rozproszenie i działalność np. w USA – mówi Ryszard Kruk z Almanachu Muszyny.

- Dwa następne powody są natury personalnej. Autor nie jest sądeczaninem ani nie jest z tym terenem związany. Gromadził materiały i pisał w małej miejscowości odległej od Katowic, Sącza i Krakowa, co wiązało się z licznymi wyjazdami. Inni autorzy, mieszkający w Sączu lub Krakowie, z pewnością mają dogodniejszy dostęp do związanych z Sądecczyzną archiwaliów. Autor jest inżynierem, stąd zawodowo ma mniejszy kontakt z humanistyką. Nikt nie finansował jego prac. Do wydania książki nie przyczyniła się żadna instytucja publiczna. Dzieło zatem jest wyrazem wyrzeczeń i poświęcenia dla Sądecczyzny. Wzgląd trzeci jest obliczony na przyszłość. Przyznanie nagrody może zachęcić Janusza Hetmańczyka, ale też innych autorów, do podjęcia dalszych badań nad trudnymi zagadnieniami z historii Sądecczyzny – dodaje Kruk.

Kontynuując rozszerzoną w roku ubiegłym formułę Nagrody o kategorię prac zbiorowych, przyznano dwie równorzędne Nagrody w tej kategorii dla pozycji:

1. Niepokalanki w Nowym Sączu: katalog wystawy październik – grudzień 2015, teksty Matka Wawrzyna Chwedoruk et al.; oprac. not katalogowych Anna Florek; oprac. red. Leszek Migrała; fot. Piotr Droździk et al. Wydawca: Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu.

Nagrodzeni: Leszek Migrała – jako redaktor książki oraz autorzy artykułów: m. Wawrzyna Chwedoruk SCIC, Marek Wcześny, Leszek Migrała, Edyta Ross-Pazdyk, Barbara Szafran, Maria Marcinowska, Beata Wierzbicka, Anna Florek.

Kapituła doceniła walory edukacyjne tego wydawnictwa – katalog wystawy zorganizowanej w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu w 2015 r. Publikacja przybliża historię Zgromadzenia, postać założycielki bł. Marceliny Darowskiej, początki nowosądeckiego klasztoru i działalność sióstr na przestrzeni lat, a w części katalogowej prezentuje najciekawsze dzieła kultury materialnej, głównie z zakresu malarstwa i rzeźby. Teksty zostały opracowane i zilustrowane niepublikowanymi wcześniej materiałami uzyskanymi w wyniku kwerendy w archiwach Zgromadzenia. Na publikację składa się osiem artykułów autorstwa sądeckich historyków oraz badaczy przeszłości z Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu.

2. Nowy Sącz i Sądecczyzna w czasie I wojny światowej. Praca zbiorowa pod red. Grzegorza Olszewskiego; Wydawca Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział w Nowym Sączu.

Nagrodzeni: Grzegorz Olszewski – jako redaktor książki oraz autorzy artykułów: Leszek Migrała, Jerzy Giza, Łukasz Poremba, Leszek Zakrzewski, Paweł Terebka, Bogdan Potoniec.

Praca ma charakter kompendium wiedzy o wydarzeniach czasu pierwszej wojny światowej w Nowym Sączu i granicach obecnego powiatu nowosądeckiego. W części jest syntezą informacji rozproszonych w wielu źródłach, pozostałe dane publikowane są niejednokrotnie po raz pierwszy. Autorom udało się dotrzeć do wielu nieznanych dokumentów i miejsc w poszukiwaniu śladów sprzed stu lat, m.in. zapisów z kronik parafialnych i szkolnych. W książce znajduje się przewodnik po miejscach działań wojennych z opisem walk na terenie Sądecczyzny, ułożony w porządku alfabetycznym. Praca zawiera sporo archiwalnych, niepublikowanych dotąd fotografii (również prasowych) z tamtego okresu. Wartościowym dodatkiem są zamieszczone na okładkach wyklejki z planami, m.in. miejsc i budynków związanych z wydarzeniami I wojny światowej i pobytem legionistów w Nowym Sączu, czy plany kwater wojennych na cmentarzu komunalnym w Nowym Sączu.

Kapitula zwróciła uwagę na inne cenne prace wydane w roku 2015:

Adam Bartosz – Galicyjskim szlakiem chasydów sądecko-bobowskich.

Bogdan Podgórski – W poszukiwaniu piękna: Bronisława Rychter-Janowska 1868–1953.

Jerzy Giza – Sądecki garnizon i jego żołnierze 1918-1922

Jerzy Giza, Tomasz Podgórski – Generał Józef Giza 1887-1965. Virtute et armis

Laudacje wygłosił zgodnie z tradycją laureat ubiegłorocznej edycji Nagrody Grzegorz Olszewski Refleksje na temat „Inwentaryzacja zabytków sztuki sakralnej w Małopolsce” wygłosił dr hab. Józef Skrabski, prodziekan Wydziału Historii i Dziedzictwa Narodowego, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, laureat Nagrody „Sądecczyzna” im. Szczęsnego Morawskiego w roku 2011. Prezentację na temat „Najcenniejsze zbiory Sądeckiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Szujskiego w Nowym Sączu” przedstawiła starszy kustosz Iwona Droździk.

Wicestarosta Nowosądecki Antoni Koszyk odznaczył laureata Nagrody Janusza Hetmańczyka „Srebrnym Jabłkiem Sądeckim”.

***

Nagroda „Sądecczyzna” im. Szczęsnego Morawskiego przyznawana jest od 2008 r. i ma na celu wyróżnienie najcenniejszych prac dotyczących dziejów i kultury Sądecczyzny, jakie ukazały się w roku poprzedzającym jej przyznanie. Dotychczasowi laureaci konkursu stworzyli wybitne dzieła obrazujące w różnych obszarach i z różnej perspektywy badawczej losy Sądecczyzny:

I edycja, rok 2008: Piotr i Tadeusz Łopatkiewiczowie, Stanisława Tomkowicza inwentarz zabytków powiatu sądeckiego,

II edycja, rok 2009: Jerzy Leśniak, Szkoła Chrobrego 1908-2008,

III edycja, rok 2010: Jerzy Giza, Nowosądecka Lista Katyńska,

IV edycja, rok 2011: Józef Skrabski, Kościoły Grybowa,

V edycja, rok 2012: ks. Jan Kudelka, Kościół na Sądecczyźnie w godzinie próby 1939–1945,

VI edycja, rok 2013: Grzegorz Olszewski, Więźniowie KL Auschwitz z powiatu nowosądeckiego. Księga pamięci,

VII edycja, rok 2014: Anna Janota-Strama, Stadniccy herbu Szreniawa z Nawojowej. Dzieje rodu,

VIII edycja, rok 2015: Grzegorz Olszewski, Ziemia Sądecka. Monografia historyczna administracji lokalnej oraz – w nowej kategorii opracowań zbiorowych – praca pod red. Dawida Golika, Masz synów w lasach, Polsko... Podziemie niepodległościowe i opór społeczny na Sądecczyźnie w latach 1945-1956.

Pamiątkową plakietę dla laureatów Nagrody przygotowuje znany sądecki konserwator zabytków Józef Stec. Każdego roku jest to unikalna kompozycja - w oprawę wykonaną z drewna wstawiana jest kamienna płyta z wygrawerowanym i pokrytym złotem napisem: 'SĄDECCZYZNA, nagroda im. Szczęsnego Morawskiego', podanym rokiem przyznania nagrody i herbem Ziemi Sądeckiej. Zgodnie z tradycją laureaci Nagrody honorowani są odznaką „Srebrne Jabłko” przyznawaną przez Starostę Nowosądeckiego.

Nagrodzone prace gromadzone są w Sądeckiej Bibliotece Publicznej im J. Szujskiego w Nowym Sączu, Powiatowej Bibliotece w Starym Sączu oraz Bibliotece Publicznej w Muszynie.

Fot. Starostwo Powiatowe w Nowym Sączu.